Olejek rumiankowy w Polsce – historia, właściwości.
Olejek rumiankowy, rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) i tradycyjne uprawy ziół w Polsce to temat, który łączy w sobie historię, naukę i osobiste doświadczenie kontaktu z naturą. Dla nas nie jest to jednak wyłącznie przedmiot badań ani inspiracja kulturowa. To także miejsce i czas, do którego regularnie wracamy myślami – Polesie.
Na święty Janek zbieraj rumianek – znaczenie przysłowia i rytmu natury.
Ludowe powiedzenie „Na święty Janek zbieraj rumianek” to jedna z najstarszych wskazówek zielarskich w polskiej tradycji. Odnosi się nie tylko do kalendarza zbiorów, ale do głębszego rozumienia rytmu przyrody, momentu pełni kwitnienia i największej koncentracji substancji aktywnych w kwiatach rumianku.
Rumianek od wieków był obecny w:
klasztornych ogrodach zielnych (XII wiek),
gospodarstwach chłopskich (XVI wiek),
domowych apteczkach i ludowej medycynie.
Rumianek w polskiej medycynie ludowej i naturalnej
W medycynie ludowej rumianek był ziołem „pierwszego wyboru”. Stosowano go na:
problemy trawienne i bóle brzucha,
bezsenność, napięcie i stres,
stany zapalne skóry i błon śluzowych,
rany, oparzenia i bóle menstruacyjne.
Formy użycia były proste, ale skuteczne:
napary z suszonych kwiatów,
okłady i przemywania,
inhalacje z pary rumiankowej,
później także olejek rumiankowy.
Bioaktywne składniki rumianku – co mówi nauka.
Współczesne badania potwierdzają wyjątkowość rumianku. Zidentyfikowano w nim ponad 120 metabolitów wtórnych, w tym:
terpenoidy,
flawonoidy (apigenina, kwercetyna, luteolina),
kumaryny,
laktony seskwiterpenowe.
Najcenniejszym produktem jest olejek rumiankowy, którego skład zależy od gatunku i metody destylacji. Rumianek niemiecki charakteryzuje się wysoką zawartością:
α-bisabololu,
tlenków bisabololu,
chamazulenu – związku nadającego olejkowi intensywny, niebieski kolor.
To właśnie te substancje odpowiadają za:
działanie przeciwzapalne,
przeciwalergiczne,
antyoksydacyjne,
łagodzące i uspokajające.
Tradycyjna destylacja olejku rumiankowego w Polsce
Przez wieki olejek rumiankowy pozyskiwano metodą destylacji parowej, najczęściej w miedzianych alembikach. Proces ten wymagał:
precyzyjnej kontroli temperatury,
doświadczenia w doborze czasu destylacji (od 4,5 do 11 godzin),
znajomości surowca i jego zachowania w wysokiej temperaturze.
Świeżo destylowany olejek rumiankowy ma barwę od szafirowej po niebiesko-zieloną, która z czasem przechodzi w ciemnożółtą. To znak obecności chamazulenu – substancji wyjątkowo wrażliwej na proces produkcji.
Pole rumianku. Hołowno 2020 roka. Autor Paweł Piasecki
Kraina Rumianku na Polesiu – nasze osobiste doświadczenie
Dla nas rumianek przestał być tylko tematem badań i opisów w momencie, gdy zamieszkaliśmy na Polesiu, w Hołownie. Przez kilka miesięcy obserwowaliśmy tradycyjne uprawy, ręczne zbiory i destylację prowadzoną z ogromnym szacunkiem do rośliny.
To tam naprawdę zrozumieliśmy:
•, dlaczego ręczny zbiór ma znaczenie.
jak bardzo warunki glebowe i mikroklimat wpływają na jakość olejku.
że rumianek nie „rośnie masowo”, jeśli chce się zachować jego pełnię właściwości.
Poranki pachnące suszącymi się kwiatami, długie rozmowy przy alembiku, rytm pracy wyznaczany przez pogodę – to doświadczenie, które zostaje w ciele i pamięci.
Olejek rumiankowy dziś – aromaterapia, kosmetyka, kuchnia
Współcześnie olejek rumiankowy znajduje zastosowanie w:
aromaterapii (stres, bezsenność, napięcie),
kosmetyce (skóra wrażliwa, trądzikowa, podrażniona),
medycynie naturalnej,
przemyśle spożywczym (herbaty funkcjonalne, miody pitne, nalewki).
Coraz większe znaczenie ma również certyfikacja ekologiczna, która wraca do tradycyjnych metod uprawy znanych właśnie z regionów takich jak Lubelszczyzna i Polesie.
Hydrolat rumiankowy.
Rumianek jako symbol kultury i powrotu do prostoty
Rumianek obecny jest w polskim folklorze, literaturze i sztuce współczesnej. Symbolizuje:
spokój,
naturalność,
powrót do korzeni,
relację człowieka z krajobrazem.
Nieprzypadkowo pola rumianku stały się inspiracją dla artystów land-artu i twórców poszukujących dialogu z naturą.
Dlaczego wciąż wracamy do rumianku?
Bo rumianek to coś więcej niż zioło.
To wiedza przekazywana przez pokolenia, potwierdzona nauką.
To zapach dzieciństwa i domowego ciepła, ale też precyzyjna chemia roślin.
I wreszcie – to konkretne miejsce na mapie: Polesie,
Miejsce, gdzie wszystko naprawdę ma sens.
Nasz najstarszy destylator.